Onderzoek publiek toegankelijke ruimten VLAIO

CityD analyseert voor VLAIO de ruimtelijke en economische evolutie van publiek toegankelijke functies (2024).

Onderbouwde inzichten voor weerbare handels- en voorzieningenkernen

VLAIO (Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen) bouwt aan bedrijvige kernen van de toekomst. Welk beleid is er rond publieksgerichte functies nodig om weerbare handels- en/of voorzieningenkernen uit te bouwen? 

In opdracht van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen analyseert CityD, samen met IDEA Consult, de ruimtelijke en economische evolutie van publiek toegankelijke functies in Vlaanderen. Het onderzoek brengt in kaart hoe handel, horeca, dienstverlening, cultuur, onderwijs en andere voorzieningen zich ontwikkelen, welke impact dat heeft op kernen en welke beleidskeuzes daaruit volgen.

CityD onderzoekt het publiek toegankelijk aanbod, toetst het bestaande beleid, analyseert ruimtelijke en economische ontwikkelingen en formuleert aanbevelingen. Daarbij kijken we niet enkel naar functies op zich, maar ook naar hun samenhang met mobiliteit, leefbaarheid, bereikbaarheid en lokale dynamiek.

Waarom publiek toegankelijke functies zo belangrijk zijn

Publiek toegankelijke functies bepalen in sterke mate hoe mensen steden en gemeenten gebruiken. Ze zorgen voor passage, ontmoeting, economische activiteit en verblijfskwaliteit.  Denk hierbij onder meer aan: winkels en detailhandel, horeca en ontspanning, commerciële dienstverlening, cultuur en vrije tijd, onderwijs, zorg en publieke dienstverlening, voorzieningen die het dagelijkse leven ondersteunen.

Samen vormen ze het kloppend hart van lokale kernen. Wanneer deze functies verschuiven, verdwijnen of zich verspreiden, verandert ook de manier waarop inwoners, bezoekers en ondernemers een kern ervaren.

Daarom is dit onderzoek belangrijk. Het gaat niet alleen over handel. Het gaat over de vraag hoe Vlaanderen leefbare, bereikbare en toekomstgerichte kernen kan blijven ontwikkelen.

Handelskernen in beweging

Het belang van dit onderzoek kan niet overschat worden want iedereen merkt de transitie van het publiek toegankelijk apparaat in steden en handelskernen. Leegstand van winkelpanden en andere ruimtes in de kern vormen een acuter probleem dan pakweg 10 jaar geleden.

Sommige trends en ontwikkelingen zetten zich al jaren door en hebben een duidelijke impact op onze manier van winkelen, vertoeven en verteren terwijl e-commerce iedereen plots op elke minuut van de dag en de nacht toegang tot eender welke dienst, eender welk product gaf. De COVID-19-pandemie heeft handelskernen gedurende vele maanden bevroren. Mensen waren gedwongen om gericht en snel aankopen te doen terwijl daarvoor funshopping het modewoord was. Er is zeker sprake van herstel na de coronacrisis maar een aantal ontwikkelingen hebben zich toch stevig verankerd. Intussen zien we ook de ‘verdienstelijking’ van het aanbod toenemen ten koste van de zuivere detailhandel, duiken horeca-concepten op in alle mogelijke gedaanten maar eerder ter ondersteuning van de dagactiviteiten.

De vraag is dan ook scherp: zijn handelskernen vandaag nog louter handelskernen? Of evolueren ze naar gemengde voorzieningenkernen waarin handel, horeca, dienstverlening, wonen, mobiliteit en ontmoeting elkaar moeten versterken? Voor CityD is dat geen theoretische oefening. Kernversterking werkt alleen wanneer beleid vertrekt vanuit de lokale realiteit. Elke stad of gemeente heeft een andere schaal, ligging, bereikbaarheid, functieprofiel en dynamiek.

We zetten de ontwikkelingen van de afgelopen 10 jaar af tegen het beleid dat eveneens zoekt naar evenwichten om de leef- en woonkwaliteit van steden en gemeenten op niveau te houden. Op maat van elke stad initieert men maatregelen om dat broos evenwicht tussen handel en wandel, tussen fun en run, tussen functionaliteit en gezelligheid te kunnen bewaken, om zo de toekomst vorm te geven in onze kernen. Nieuwe kernwoorden zijn nu ‘mix en verweving’. Om die herdynamisering op een duurzame en maatschappelijk verantwoorde manier te realiseren, moet in kaart gebracht worden op welke manier dat best gebeurt. Lerend uit het verleden en lonkend naar een evenwichtige toekomst.

Gefaseerd onderzoek

Op basis van objectieve analyses, kennis van het instrumentarium, van de beleidsmatige speelruimte en kennis van heel wat concrete ingrepen die een positieve of minder positieve invloed hebben gehad op het publieksgericht aanbod, willen we met deze opdracht VLAIO handvaten aanreiken voor een toekomstgericht beleid inzake publieksgerichte functies, inzake weerbare handels- en/of voorzieningenkernen op maat van iedere stad of gemeente, ongeacht de schaal, de typologie of de ligging. We werken hiervoor samen met Idea Consult.

Het onderzoek verloopt in fases zoals hierboven omschreven. De verschillende stappen zijn een constante wisselwerking tussen vaststellingen, verklaringen en toetsing van het bestaande beleid, met het Decreet Integraal Handelsvestigingsbeleid als leidend kader. We onderzoeken wat de gewenste of ongewenste ontwikkelingen zijn en we formuleren hier aanbevelingen rond.

Mobiliteit in de kijker

Een bijzonder hoofdstuk vormt een analyse van mobiliteitsingrepen in een 11-tal Vlaamse steden. Immers, ook mobiliteit maakt deel uit van een integrale aanpak van handelskernen. Niet enkel in hoofde van veiligheid en leefbaarheid, maar ook ter bevordering van de commerciële dynamiek. In dit onderzoek gaan we dus na in welke mate ook mobiliteitsingrepen een impact hebben gehad op de evolutie van het publiek toegankelijk aanbod en op het koop- en bezoekgedrag van de consument.

Vijf inzichten die richting geven aan toekomstig beleid

1. Publiek toegankelijke functies spreiden zich verder uit

De analyse toont dat publiek toegankelijke functies zich steeds vaker buiten de klassieke kernen vestigen. Dat geldt niet alleen voor detailhandel, maar ook voor horeca, diensten en voorzieningen.

Die evolutie heeft impact op kernversterking. Ze toont dat lokale besturen rekening moeten houden met structurele ruimtelijke en economische dynamieken. Een kern versterken vraagt dus meer dan een afbakening op kaart. Het vraagt inzicht in gebruik, bereikbaarheid, aantrekkingskracht en complementariteit.

2. Mobiliteit beïnvloedt de werking van kernen

Mobiliteit is een essentieel onderdeel van kernversterking. Bereikbaarheid, parkeren, circulatie en verplaatsingsgedrag hebben invloed op bezoekersaantallen, functiemix en economische performantie.

Tegelijk werkt mobiliteit nooit los van de context. Een maatregel die in de ene kern versterkend werkt, kan elders minder effect hebben. Mobiliteit is dus geen doel op zich, maar een instrument binnen een bredere visie op kernontwikkeling.

3. Kern en periferie vragen nuance

Het onderscheid tussen kern en periferie is in de praktijk niet altijd zwart-wit. Sommige perifere locaties functioneren als sterke knooppunten. Omgekeerd heeft niet elke kern dezelfde bovenlokale rol.

Daarom moeten beleidskeuzes contextspecifiek zijn. Generieke regels volstaan niet altijd. Lokale besturen hebben fijnmazige data en onderbouwde argumentatie nodig om ruimtelijke en economische keuzes verdedigbaar te maken.

4. Verweving verhoogt leefbaarheid, maar vraagt regie

Kernen worden sterker wanneer functies elkaar aanvullen. Wonen, werken, winkelen, horeca, voorzieningen en vrije tijd kunnen elkaar versterken en zorgen voor meer combinatiebezoeken en langere verblijfsduur.

Maar verweving ontstaat niet vanzelf. Zonder duidelijke visie kan ze leiden tot versnippering, conflicten of onduidelijke ruimtekeuzes. Daarom vraagt verweving actieve sturing, afgestemd op schaal, draagkracht en lokale identiteit.

5. Data maakt het verschil tussen visie en wensdenken

Veel beleidskeuzes vertrekken nog te vaak vanuit aannames over bezoekers, klanten, ondernemers of passanten. CityD vertrekt liever vanuit data.

Door ruimtelijke analyse, databanken, mobiliteitsinzichten en bevragingen te combineren, ontstaat een realistischer beeld van wat werkt. Data maakt beleid niet kouder, maar juist sterker. Ze helpt om keuzes te maken die uitlegbaar, haalbaar en toekomstgericht zijn.

De meerwaarde van CityD en DataD

Dit onderzoek past binnen de kernexpertise van CityD-WES. CityD versterkt lokale en regionale dynamiek via onderzoek, visie en uitvoerbare maatregelen. DataD voegt daar marktonderzoek, haalbaarheidsanalyse en objectieve data-analyse aan toe.

Die combinatie is belangrijk. Steden en gemeenten hebben niet enkel cijfers nodig, en ook niet enkel inspiratie. Ze hebben onderbouwde inzichten nodig die vertaald worden naar beleid dat werkt op het terrein.

CityD-WES onderscheidt zich door:

• onafhankelijk en objectief advies
• lokale verankering vanuit Brugge en Genk
• ervaring met Vlaamse en Nederlandse steden en gemeenten
• expertise in kernversterking, ruimtelijke economie en centrummanagement
• de brug tussen beleid, ruimte, economie en uitvoering

Toekomstige ondersteuning lokale besturen

We hebben het over publiek toegankelijke functies, in eerste instantie van commerciële aard. We bedoelen hiermee handel, horeca, commerciële dienstverlening. Maar we staan ook stil bij mogelijke evoluties in het publiek toegankelijk aanbod van niet-commerciële aard. Heeft het beleid ook gezorgd voor een merkbare verschuiving van scholen, socio-culturele activiteiten, administratieve dienstverlening, zorg etc.?

VLAIO zal met deze inzichten aan de slag gaan om ook in een volgende legislatuur gepaste incentives te kunnen aanreiken, stimulerende of restrictieve maatregelen zodat ook de lokale besturen hier gericht mee aan de slag kunnen.

Ook inzicht nodig in jouw handelskern of voorzieningenkern?

Sta je als stad, gemeente of lokaal bestuur voor keuzes rond kernversterking, mobiliteit, handel of publiek toegankelijke functies?

CityD helpt je om de lokale realiteit scherp te krijgen, beleidskeuzes te onderbouwen en inzichten te vertalen naar een uitvoerbaar actieplan.

Laat ons meedenken over kernversterking.

Veelgestelde vragen

Wat zijn publiek toegankelijke functies?

Publiek toegankelijke functies zijn functies die door inwoners, bezoekers of gebruikers vrij of laagdrempelig bezocht worden. Denk aan handel, horeca, dienstverlening, cultuur, onderwijs, zorg en publieke voorzieningen.

Waarom zijn publiek toegankelijke functies belangrijk voor kernen?

Ze bepalen mee de levendigheid, bereikbaarheid, aantrekkelijkheid en economische dynamiek van steden en gemeenten.

Wat onderzoekt CityD voor VLAIO?

CityD analyseert de ruimtelijke en economische evolutie van publiek toegankelijke functies en onderzoekt wat dit betekent voor beleid, mobiliteit en kernversterking.

Waarom is data belangrijk in kernversterkend beleid?

Data helpt om beleidskeuzes te onderbouwen, lokale verschillen zichtbaar te maken en maatregelen beter af te stemmen op de realiteit.

Kan CityD ook lokale besturen begeleiden bij dit thema?

Ja. CityD begeleidt steden en gemeenten bij analyses, beleidsvisies, strategische commerciële plannen, detailhandelsbeleid, citymarketing en kernversterking.

< Terug naar overzicht